Bij 80% van de mensen wordt geen aanwijsbare lichamelijke oorzaak gevonden. Onbegrepen rugpijn is daarom nog niet psychisch, maar de pijnbeleving is vaak erg verschillend. In de toekomst zal voor die onbegrepen rugklachten mogelijk toch een lichamelijke afwijking kunnen worden aangetoond. De zuivere 'psychische rugpijn' komt eigenlijk zelden voor, maar emoties kunnen een belangrijke rol spelen. Rugpijnen kunnen sterker worden ervaren bij een zwakkere conditie en veel geestelijke spanningen. Voorop moet staan dat de pijn ook werkelijk uit een 'zieke' rug komt en niet het gevolg is van een verborgen overspannenheid: daarbij krijgt de één last van z'n maag, de ander pijn in de rug: 'the pain is in the brain', de pijn zit 'tussen de oren'. De pijnbeleving bij chronische rugklachten kan sterk worden beïnvloed door een verminderde geestelijke weerstand (depressiviteit) en het persoonlijke geluksgevoel (welbevinden). Daarom wordt bij het eerste polikliniek bezoek ook gevraagd om een internationaal aanvaard psychologisch vragenlijstje naar waarheid en zonder aarzelen in te vullen. Dat geeft dan mogelijk voor de patiënt en dokter een objectievere indruk over het welbevinden. Als na uitgebreider onderzoek geen verdere speciale behandelingen mogelijk blijken te zijn, kan een nauwkeurige diagnose toch een opluchting betekenen: "ik heb wel degelijk wat, maar het is dus zo erg nog niet". Angst is een slechte raadgever: vrijwel geen enkele rugpatient belandt in een rolstoel en de onderzoekingen zijn meestal bijna pijnloos en onschadelijk.